Kalk in water: wat is het, is het slecht voor je en wat doe je eraan?

Kalk in water bestaat uit opgeloste mineralen, vooral calcium en magnesium. Hoe meer daarvan in je kraanwater zit, hoe harder het water. Volgens de gangbare inzichten is kalk in water niet slecht voor je gezondheid: calcium en magnesium zijn mineralen die je lichaam gebruikt. Last heb je vooral in huis, van witte aanslag op kranen, een waterkoker vol kalk en apparaten die minder lang meegaan.

Hieronder lees je wat kalk precies is, hoe hard jouw water is, wat kalk wel en niet met je lichaam doet en hoe je kalk verwijdert of voorkomt. Praktisch en zonder verkooppraatjes.

Wat is kalk in water?

Regenwater zakt door de bodem en stroomt langs kalksteen en andere gesteenten. Onderweg lost het calcium en magnesium op. Die mineralen zitten als onzichtbare deeltjes (ionen) in het water. Pas als het water warm wordt of verdampt, slaan ze neer als vaste kalk, vooral calciumcarbonaat: de witte aanslag in je waterkoker en op je douchewand.

Water met veel calcium en magnesium heet hard water, water met weinig heet zacht water. Kalkrijk water en hard water betekenen hetzelfde.

Wat is kalkwater?

Met kalkwater bedoelen de meeste mensen kalkrijk kraanwater. In de scheikunde is kalkwater iets anders: een oplossing van calciumhydroxide in water. Die wordt bij scheikundeproeven gebruikt om koolstofdioxide aan te tonen, want het wordt er troebel van. Dat kalkwater is geen drinkwater.

Hoe hard is jouw water?

Hardheid wordt meestal uitgedrukt in Duitse hardheidsgraden (°dH). Waterbedrijven gebruiken ook millimol per liter (mmol/l). Eén mmol/l is ongeveer 5,6 °dH. Een veelgebruikte indeling:

Hardheid in °dH	In mmol/l (ongeveer)	Omschrijving
0 tot 4	0 tot 0,7	Zeer zacht water
4 tot 8	0,7 tot 1,4	Zacht water
8 tot 12	1,4 tot 2,1	Gemiddeld hard water
12 tot 18	2,1 tot 3,2	Hard water
Meer dan 18	Meer dan 3,2	Zeer hard water

Niet elke bron hanteert precies dezelfde grenzen. In Nederland verschilt de hardheid per regio, en veel drinkwaterbedrijven ontharden het water al voordat het bij je kraan komt. Hoe hard het water op jouw adres is, vind je op de website van je drinkwaterbedrijf.

Zelf meten kan ook, met teststrips voor waterhardheid. Een TDS-meter meet de totale hoeveelheid opgeloste stoffen in ppm. Kalk is daar een groot deel van, maar de meter telt ook andere zouten mee, dus de waarde is een indicatie.

Is kalk in water slecht voor je?

Nee. Volgens de gangbare inzichten is kalk in drinkwater niet schadelijk voor je gezondheid. Calcium en magnesium zijn mineralen die je lichaam gebruikt, onder meer voor botten en spieren. Het meeste krijg je binnen via je eten, zoals zuivel, groente, noten en volkoren. Kraanwater levert daar een bescheiden deel van.

Wat doet kalk in water met je lichaam?

Je lichaam verwerkt de calcium en magnesium uit water net als die uit je eten. Kalk zet zich niet in je lichaam af zoals in een waterkoker: die aanslag ontstaat doordat water wordt verhit en verdampt. Moet je door een aandoening, bijvoorbeeld aan je nieren, op mineralen letten? Volg dan het advies van je arts of diëtist.

Huid, haar en smaak

• Huid en haar: zeep en shampoo schuimen minder in hard water en spoelen lastiger weg. Sommige mensen merken dat hun huid droger aanvoelt of hun haar doffer is.
• Smaak: sommige mensen proeven hard water als zwaarder. In thee zie je het soms aan een dun vliesje.

Gevolgen van kalk in water voor je huis en apparaten

Waar kalk je lichaam weinig doet, merk je het in huis des te meer.

• Aanslag op kranen, tegels en glazen: als water opdroogt, blijft de kalk achter als witte vlekken en randen. Hoe harder het water, hoe sneller het gaat.
• Kalk in apparaten: kalk hecht zich aan alles wat water verwarmt, zoals het element van je waterkoker, wasmachine, vaatwasser, koffiezetapparaat en boiler. Een kalklaag werkt als isolatie. Het apparaat verbruikt meer energie, slijt sneller en kan verstopt raken.
• Zeep werkt minder goed: calcium en magnesium reageren met zeep. Je hebt meer wasmiddel en shampoo nodig voor hetzelfde resultaat.
• Strijkijzer, stoomreiniger en luchtbevochtiger: apparaten die water verdampen, houden alle kalk over. Ze verstoppen sneller en een luchtbevochtiger kan een wit laagje stof geven. Gebruik daarom gedestilleerd of demi water, als de handleiding dat toestaat.

Kalk in water voorkomen of verwijderen: wat werkt?

Welke oplossing past, hangt af van wat je wilt: minder aanslag, zachter water in het hele huis of kalkvrij drinkwater.

Methode	Wat het doet	Geschikt voor	Let op
Ontkalken met azijn of citroenzuur	Lost bestaande aanslag op	Waterkoker, koffiezetapparaat, kranen, douchekop	Haalt geen kalk uit je water
Filterkan of kraanfilter	Haalt een deel van de kalk uit drinkwater, als het filter daarvoor gemaakt is	Koffie, thee, waterkoker	Filter op tijd vervangen
Waterontharder	Wisselt calcium en magnesium uit voor natrium	Het hele huis	Installatie nodig; onthard water bevat meer natrium
Omgekeerde osmose	Perst water door een heel fijn membraan	Drinkwater	Haalt ook andere mineralen weg; een deel van het water gaat naar het riool
Destilleren	Verdampt het water, de kalk blijft achter	Kalkvrij drinkwater en water voor apparaten	Kost tijd; de ketel af en toe ontkalken
Koken	Laat een deel van de kalk neerslaan	Geen echte oplossing	De rest blijft in het water

Ontkalken: bestaande aanslag verwijderen

Kalk lost op in zuur, dus schoonmaakazijn en citroenzuur werken goed. Vul je waterkoker of koffiezetapparaat met water en ontkalker volgens de verpakking, laat inwerken en spoel een paar keer na. Douchekoppen en perlators kun je losschroeven en laten weken. Gebruik geen azijn op natuursteen zoals marmer, want het zuur tast de steen aan.

Heb je een waterdestilleerder? Ontkalk de ketel elke 10 tot 14 cycli met schoonmaakpoeder van 100% citroenzuur: 2 eetlepels in 2 liter warm water, 2 tot 4 uur laten inwerken en 3 keer naspoelen.

Kalk in water voorkomen in huis

• Trek douchewand en tegels na het douchen droog.
• Ontkalk apparaten op tijd, niet pas als ze traag worden.
• Gebruik regenereerzout als je vaatwasser een ingebouwde ontharder heeft, en stel de waterhardheid in.
• Pas de dosering van je wasmiddel aan op de hardheid van je water.
• Gebruik gedestilleerd water in je strijkijzer en luchtbevochtiger.

Filteren: filterkan, ontharder of osmose

Een filterkan of kraanfilter met een ionenwisselaar haalt een deel van de kalk uit je drinkwater. Een filter met alleen actieve kool doet dat niet. Welk filter bij je past, lees je in waterfilter voor thuis: welke past bij jou?

Een waterontharder beschermt leidingen en apparaten in het hele huis, maar onthard water bevat meer natrium: let daarop als je een natriumarm dieet volgt. Omgekeerde osmose haalt vrijwel alle kalk en veel andere stoffen weg. Meer daarover in wat is osmosewater?

Destilleren: kalkvrij drinkwater

Bij destilleren kook je water, vang je de stoom op en laat je die afkoelen. Calcium en magnesium verdampen niet mee en blijven achter in de ketel.

Een waterdestilleerder doet dat automatisch. De destilleerders van Elixer Water maken in ongeveer 3,5 uur 4 liter water dat tot 99,9% zuiver is: vrij van kalk, microplastics, medicijnresten en zware metalen. Liever eerst zonder apparaat proberen? Lees hoe je zelf gedestilleerd water maakt. Wil je na het destilleren toch mineralen in je water, voeg dan een snufje Keltisch zeezout toe of gebruik een alkalisch filter.

Koken: geen echte oplossing

Als je water kookt, slaat een deel van de kalk neer: de zogenoemde tijdelijke hardheid. Dat zie je als aanslag in je pan of waterkoker. De rest blijft opgelost, dus voor dagelijks gebruik is koken geen oplossing.

Kort samengevat

Kalk in water bestaat uit calcium en magnesium en is volgens de gangbare inzichten niet slecht voor je. Het geeft vooral last in huis. Tegen aanslag helpt ontkalken, voor zachter water in huis een ontharder, en voor kalkvrij drinkwater een geschikt filter, omgekeerde osmose of destilleren.

Veelgestelde vragen over kalk in water

Is kalk in water slecht voor je?

Nee, volgens de gangbare inzichten niet. Kalk bestaat vooral uit calcium en magnesium, mineralen die je lichaam gebruikt. Kalk in water geeft vooral last in huis, met aanslag op kranen en in apparaten.

Wat doet kalk in water met je lichaam?

Je lichaam verwerkt de calcium en magnesium uit water net als die uit je eten. Kalk zet zich niet in je lichaam af zoals in een waterkoker. Moet je door een aandoening op mineralen letten, volg dan het advies van je arts.

Is zacht water beter dan hard water?

Voor je apparaten wel: die gaan langer mee en je hoeft minder vaak te ontkalken. Voor je lichaam maakt het weinig verschil, zolang je gevarieerd eet. Drink je gezuiverd water zonder mineralen, dan kun je er een snufje Keltisch zeezout aan toevoegen.

Is flessenwater kalkvrij?

Niet per definitie. Veel mineraalwaters bevatten juist relatief veel calcium of magnesium. Hoeveel precies, lees je op het etiket.

Haalt het waterbedrijf de kalk uit kraanwater?

Deels. Veel Nederlandse drinkwaterbedrijven ontharden het water centraal, zodat het minder hard uit de kraan komt. Kalkvrij is het daarna niet. Hoe hard het water bij jou is, staat op de website van je drinkwaterbedrijf.

Hoe haal je kalk uit je drinkwater?

Een filterkan of kraanfilter met een ionenwisselaar haalt een deel van de kalk weg. Omgekeerde osmose en destilleren halen vrijwel alle kalk uit je water. Tegen aanslag in huis helpt ontkalken met azijn of citroenzuur.